Just Fashion Part I: An Introduction to Clothing and Technology

In the following series of longreads, PhD researcher Tessa Boumans explains the relationship between fashion, technology, and a justice-driven future. These longreads serve as an introduction to her book Just Fashion, which will be published later this year. Clothing is one of those everyday certainties we rarely stop to think about. We wear it every day. Some with more thought than others, but even the most principled nudist will eventually have to put on trousers to go grocery shopping. Much the same applies to technology. Whether you spend hours on Snapchat, occasionally send an email, or only log in with your digital ID when there's absolutely no other option: in today's digital society, opting out is not a realistic choice.

At the same time, the darker sides of both the fashion industry and technology are by now widely known. The clothing industry is among the most polluting sectors in the world, emitting more CO₂ than all aviation combined, and is notorious for structurally poor working conditions throughout its supply chains. The technology sector seems determined to build a comparable reputation, possibly an even worse one. The use of artificial intelligence alone generated as much CO₂ last year as the city of New York and consumed as much water as the entire country of Denmark. Add to that the global concerns about the influence of social media and algorithms on mental health, democratic processes, and overconsumption — to name just a few issues.

Textile at the cradle of the Industrial Revolution

And yet clothing and technology are rarely mentioned in the same breath. That is remarkable, given that textile and technology together stood at the very cradle of the Industrial Revolution. Textile was one of the first products to be manufactured on a large scale by machines, making the textile sector one of the first true industries. That abundance of clothing in turn fuelled industrial expansion itself: a rapidly growing population needed to be clothed, and preferably as efficiently as possible.

Colonialism played an equally crucial and violent role in this process. Using resources plundered from the Americas, European powers purchased textiles in technologically superior regions, such as India, which were then traded in Africa for enslaved people. Those enslaved people were put to work on cotton plantations in North America, which was essential for supplying the European industry (itself partly built on stolen knowledge and techniques from the Global South) with raw materials. At the same time, European nations used military force to secure export markets in colonies such as India and the Dutch East Indies.

According to the logic of the free market, it was by no means inevitable that Europe would become the global centre of the textile industry: it lacked both the right techniques and the ecological conditions to grow cotton. Yet through war capitalism, European powers managed to inscribe themselves deeply into the textile history of the world.

Approaching the end of the line?

Since then, clothing and technology have developed in tandem. Yet the clothing industry is considered relatively difficult to automate today. Fabrics are flexible and unpredictable, which complicates machine processing. Designs change at a rapid pace, making standardisation difficult. And there is another, less technical but equally decisive reason: garment workers currently earn so little that investing in innovation is barely worthwhile for producers.

That does not mean the sector is immune to ‘modernisation’. Automation is just one aspect. Other processes, such as surveilling workers, tracking and controlling logistics, predicting trends and sales volumes, analysing demand, and even designing clothing, are increasingly being shaped by technologies like AI, 3D design software, RFID, the Internet of Things, Big Data, and blockchain. These developments are often grouped together under the umbrella of the 'Fourth Industrial Revolution', also known as Industry 4.0.

Industrial revolutions: fact, framing, and marketing

To understand that concept, it helps to zoom out a little. Industry 1.0 (roughly 1760–1850) was driven by the steam engine; Industry 2.0 (roughly 1865–1914) by electricity. From the 1960s onwards, with the introduction of computers and digital systems, we speak of Industry 3.0. Many people — myself included — would argue that we are still in that third revolution. Our digital tools have undoubtedly become more sophisticated, but the question is whether they differ so fundamentally in technical terms that we can truly speak of a new revolution. In practice, the label often seems driven more by marketing than by technological reality.

Since around 2011, Industry 4.0 has also emerged, primarily in business contexts. The term refers to AI, Big Data, IoT, and advanced robots that communicate more intensively with one another, enabling them to perform more complex tasks. Although Industry 4.0 is often presented as an inevitable new phase, it is worth approaching this claim with some scepticism. Whether this constitutes a genuine technological revolution or simply a rebranding exercise by consultants and tech companies with something to sell is, frankly, debatable. I will use the term throughout this series as a practical shorthand for technologies developed and deployed over the last decade — but consider yourself warned: using their language does not mean buying their story. I want to make it harder for the people driving this narrative to ignore what I have to say, and sometimes that means meeting them where they’re at. Yes, tech people — I'm talking to you.

Then there is Industry 5.0, a term that is generously scattered across keynotes and policy documents, but currently with little basis in reality. This term suggests 'human-centred' technology, in which human wellbeing rather than maximum efficiency takes centre stage. Although wearables, voice assistants, and virtual worlds are indeed becoming increasingly intimate parts of our lives, their contribution to a fundamental improvement in quality of life remains limited. What they primarily do is reproduce existing models of exploitation with greater efficiency. You don't need to memorise this terminology to understand that the clothing industry is fully caught up in this technological race. Sometimes this is visible, for instance when ZARA enables digital try-ons in an app, but more often it unfolds out of sight, in data analyses, logistics, and production processes. That does not make the impact any smaller, only less visible. And since everyone wears clothing every day, these developments affect us all.

The black box of production and technology

There is one more thing that clothing production and technology have in common: both function largely as a black box. Most people do not know where their clothes come from or how they are made. In all honesty, the same is often true of clothing brands themselves. Both consumers and companies regularly choose, sometimes deliberately, to look the other way. Much the same applies to technology: most people have no idea how devices or algorithms work, why they were designed the way they were, or what influence they exert on our behaviour and society. That complexity is not, however, a reason to disengage. On the contrary: precisely because supply chains and technologies have such a profound impact on our daily lives, it is important that they are democratically designed, governed, and regulated. You don't need to be an expert to participate in that conversation. As a citizen, a consumer, and someone with lived experience, you are more than qualified. What does require attention is the question of which values you hold and what idea of justice flows from them. That is ultimately the standard by which we can evaluate both technology and the clothing industry. More on that in parts III and IV of this series.

Looking ahead

The articles that follow will explore these questions further. Part II focuses on current technological developments within the clothing industry. Part III centres on justice: what do we actually mean by it, and how does it manifest, or fail to manifest, within fashion? Finally, in Part IV, we look to the future: how might technology and the clothing industry be organised to enable a more just fashion system?

🇳🇱 In de volgende reeks longreads legt PhD-onderzoeker Tessa Boumans de relatie uit tussen mode, technologie en een rechtvaardigheidsgedreven toekomst. Deze longreads vormen een introductie op haar boek Just Fashion, dat later dit jaar verschijnt.

Kleding is een van die alledaagse zekerheden waar zelden bij wordt stilgestaan. We dragen het elke dag. De één met meer aandacht dan de ander, maar zelfs de meest principiële nudist zal uiteindelijk toch een broek moeten aantrekken om boodschappen te doen. Voor technologie geldt ongeveer hetzelfde. Of je nu urenlang op Snapchat doorbrengt, sporadisch een e-mail verstuurt of alleen inlogt met DigiD wanneer het echt niet anders kan: in de digitale samenleving van vandaag is ontsnappen geen optie.

Tegelijkertijd zijn de schaduwzijden van zowel de kledingindustrie als technologie inmiddels breed bekend. De kledingindustrie behoort tot de meest vervuilende sectoren ter wereld - ze stoot meer CO₂ uit dan alle vlieg- en luchtvaart samen - en staat berucht om structureel slechte arbeidsomstandigheden in haar ketens. De technologiesector lijkt vastbesloten een vergelijkbare reputatie op te bouwen, mogelijk zelfs een slechtere. Alleen al het gebruik van artificiële intelligentie stootte vorig jaar evenveel CO₂ uit als de stad New York en verbruikte evenveel water als heel Denemarken. Daarbovenop komen wereldwijde zorgen over de invloed van sociale media en algoritmen op mentale gezondheid, democratische processen en overconsumptie - om slechts enkele kwesties te noemen.

Textiel aan de wieg van de industriële revolutie

Toch worden kleding en technologie zelden in één adem genoemd. Dat is opmerkelijk, aangezien textiel en technologie samen aan de wieg stonden van de industriële revolutie. Textiel was een van de eerste producten die op grote schaal machinaal werd vervaardigd, waardoor de textielsector zich ontwikkelde tot een van de eerste echte industrieën. Die overvloed aan kleding had op haar beurt een aanjagend effect op de industriële expansie zelf: een snel groeiende bevolking moest worden aangekleed, en dat liefst zo efficiënt mogelijk.

Kolonialisme speelde hierin een even cruciale als gewelddadige rol. Met geroofde grondstoffen uit het Amerikaanse continent kochten Europese mogendheden textiel in regio’s die technologisch superieur waren - zoals India - om deze vervolgens in Afrika te ruilen voor mensen die tot slaaf werden gemaakt. Die tot slaaf gemaakte mensen werden ingezet op katoenplantages in Noord-Amerika, wat essentieel was om de Europese industrie - die mede groeide dankzij gestolen kennis en technieken uit het Globale Zuiden - van grondstoffen te voorzien. Tegelijkertijd dwongen Europese landen met militair geweld afzetmarkten af in koloniën als India en Nederlands-Indië.

Volgens de logica van de vrije markt was het allerminst vanzelfsprekend dat Europa het mondiale centrum van de textielindustrie zou worden: het ontbrak aan zowel de juiste technieken als de ecologische omstandigheden om katoen te verbouwen. Maar via oorlogskapitalisme wisten Europese mogendheden zich desalniettemin diep in de textielgeschiedenis van de wereld te griffen.

Einde van de streep in zicht?

Sindsdien hebben kleding en technologie zich in tandem ontwikkeld. Toch geldt de kledingindustrie vandaag als relatief moeilijk te automatiseren. Stoffen zijn beweeglijk en onvoorspelbaar, wat machinale verwerking bemoeilijkt. Ontwerpen veranderen bovendien in hoog tempo, waardoor standaardisatie lastig is. En er is nog een minder technische, maar minstens zo bepalende reden: kledingarbeiders verdienen momenteel zo weinig dat investeren in innovatie voor producenten nauwelijks loont.

Dat betekent niet dat de sector immuun is voor modernisering. Automatisering is slechts één aspect. Andere processen - zoals het surveilleren van arbeiders, het volgen en controleren van logistieke stromen, het voorspellen van trends en verkoopvolumes, het analyseren van vraag en zelfs het ontwerpen van kleding - worden in toenemende mate beïnvloed door technologieën als AI, 3D-ontwerpsoftware, RFID, het Internet of Things, Big Data en blockchain. Deze ontwikkelingen worden vaak samengebracht onder de noemer van de ‘vierde industriële revolutie’, ook wel industrie 4.0 genoemd.

Industriële revoluties: feit, framing en marketing

Om dat begrip te plaatsen is enig uitzoomen nuttig. Industrie 1.0 (circa 1760–1850) werd aangedreven door de stoommachine; industrie 2.0 (circa 1865–1914) door elektriciteit. Vanaf de jaren zestig, met de introductie van computers en digitale systemen, spreken we van industrie 3.0. Veel mensen—waaronder ikzelf—zouden stellen dat we ons nog altijd in die derde revolutie bevinden. Onze digitale middelen zijn zonder twijfel verfijnder geworden, maar de vraag is of ze technisch zó fundamenteel verschillen dat er werkelijk sprake is van een nieuwe revolutie. In de praktijk lijkt de term vaker ingegeven door marketing dan door technologische realiteit.

Sinds ongeveer 2011 duikt ook industrie 4.0 op, vooral in zakelijke contexten. Het label verwijst naar AI, Big Data, IoT en geavanceerde robots die intensiever met elkaar communiceren en daardoor complexere taken uitvoeren. Hoewel industrie 4.0 vaak wordt gepresenteerd als een onontkoombare nieuwe fase, loont het om deze claim met scepsis te benaderen.

Dan is er nog industrie 5.0 - aandachtig rondgestrooid in keynotes en beleidsstukken, maar voorlopig met weinig basis in de werkelijkheid. Deze term suggereert ‘mensgerichte’ technologie, waarin niet maximale efficiëntie maar menselijk welzijn centraal staat. Hoewel wearables, spraakassistenten en virtuele werelden inderdaad steeds intiemer worden, is hun bijdrage aan een fundamentele verbetering van levenskwaliteit beperkt. Wat ze vooral doen, is bestaande exploitatiemodellen met grotere efficiëntie reproduceren.

Je hoeft deze terminologie niet te onthouden om te begrijpen dat de kledingindustrie volop meedraait in deze technologische wedloop. Soms is dat zichtbaar, zoals wanneer ZARA digitaal passen in een app mogelijk maakt, maar vaker voltrekt het zich buiten beeld, in data-analyses, logistiek en productieprocessen. Dat maakt de impact niet kleiner, slechts minder zichtbaar. En aangezien iedereen dagelijks kleding draagt, raken deze ontwikkelingen ons allemaal.

De black box van productie en technologie

Er is nog een overeenkomst tussen technologie en de kledingproductieketen: beide functioneren grotendeels als een black box. Veel mensen weten niet waar hun kleding vandaan komt of hoe die wordt gemaakt. In alle eerlijkheid geldt datzelfde vaak voor kledingmerken zelf. Zowel consumenten als bedrijven kiezen er geregeld - soms bewust - voor om weg te kijken. Voor technologie geldt iets vergelijkbaars: de meeste mensen hebben geen idee hoe apparaten of algoritmen werken, waarom ze zo zijn ontworpen, of welke invloed ze uitoefenen op ons gedrag en de samenleving. Die complexiteit hoeft echter geen reden te zijn om je afzijdig te houden. Integendeel: juist omdat productieketens en technologieën zo’n grote impact hebben op ons dagelijks leven, is het van belang dat ze democratisch worden ontworpen, beheerd en gereguleerd. Je hoeft geen expert te zijn om aan dat gesprek deel te nemen. Als burger, consument en ervaringsdeskundige ben je gekwalificeerd genoeg.

Wat wel vraagt om aandacht, is de vraag welke waarden je hanteert en welk idee van rechtvaardigheid daaruit voortvloeit. Dat vormt uiteindelijk de maatstaf waarmee we zowel technologie als de kledingindustrie kunnen beoordelen.

Vooruitblik

In de komende artikelen gaan we hier verder op in. Deel twee richt zich op de huidige technologische ontwikkelingen binnen de kledingindustrie. Deel drie staat in het teken van rechtvaardigheid: wat bedoelen we daar eigenlijk mee, en hoe manifesteert die zich - of juist niet - binnen fashion? Tot slot verkennen we de toekomst: hoe zouden technologie en de kledingindustrie kunnen worden ingericht om een rechtvaardiger modesysteem mogelijk te maken.